آبان روز از آبان ماه، جشن آبان، بر همگان خجسته باد

 

آبان روز از آبان ماه، جشن آبان، بر همگان خجسته باد

 

آبـان روز است روز آبـان            خـرم گـردان به آب زر جان

بنشیـن به نشاط و دوستان را            ای دوست به عـز و ناز بنشان

 

 ابان گان یا آبان گان، همچوندیگرجشن های سالانه به یادگار مانده از پیشینیان مان است که در آبان روز از آبان ماه به جشن اش می نشسته اند.

 در سال شمار کهن که هر ماه از سال دارای 30 روز بود، آبان روز، همواره برابر بود با روز 10 آبان ماه، که آنرا ابان گان می نامیدند. با روی آوردن به سال شماری که آن را سال شمار جلالی (و یا خیامی نیز) می شناسیم، شش ماه نخستین سال، دارای 31 روز شدند. بنابراین، روز آبان از ماه آبان که برابر با دهم آبان ماه در سال شمار کهن بود، شش روز پیش کشیده شد و اینک در روز چهارم آبان ماه برابر با 26 ماه اکتبر، جشن آبان یا آبان گان را برگزار می کنند.

 

 جشنآبان با ستایش و نیایش و شادمانی و در کنار چشمه سارها و رودها برگزار شدنی بوده ومی تواند بود. این جشن نیز به مانند بیشتر جشن های کهن دیارمان نزدیکی روانی ایرانزمینیان با پرهام یا طبیعت را نمایان می سازد.

آنانیکه در چندین هزار سال پیش از این به پاسداری و پرستاری از آب، خاک، باد و آتش نامیشده بودند. کاری که اگر چه در این هنگام به پرداختن به آن بر خود می بالند و فخرشرا به دیگران می فروشند.

درآن زمان دور از برداشت ها و اندیشه های پیرامونیانشان بود و بنا بر همین انگیزه نیزآنان را پرهام و طبیعت پرست می نامیدند و اگر چه این نام واژه به راستی زیبنده یآنان بود، ولی آن دیگران، این نام واژه را نه با چنین باری که با این برداشت به کارمی بستند که ایرانیان کهن و یا ایرانیان، افغانان، تاجیکان و ... امروزی، پرهام یاطبیعت را خدای گون می پندارند و می ستایند و این درست وارونه ی باورهای پیشینیاناین بوم و بر بود که نخستین باورمندان به "اهورامزدا"، دانش بزرگ و کامل شناخته شدهاند.

 

آبانگان، جشن ِ آبهای جهان خجسته باد! (دکتر جلیل دوستخواه)

 

در گاه شمار ِ ایرانیان روزگار باستان، آبان روز ِ آبان ماه (دهمین روز ِ ماه ِ هشتم) آبانگان خوانده شده و ویژه ی ستایش و بزرگداشت ِ آبان (نام ِ دیگر ِ ارِدْوی سورَ اَنَهیتَه/اَناهیتا) ایزدْبانوی ِ آبهای روی زمین و نگاهبان ِ پاکی و بی آلایشی در جهان ِهستی است. اناهیتا در اسطوره های ایرانی، یکی از تابناک ترین چهره ها و یکی از کارآمد ترین نقشْ وَرزان است و در اوستا، سرود بلند و زیبایی به نام آبانْ یَشت با خیالْ نقش هایی دل پذیر، ویژه ی نیایش و ستایش اوست:

"... اوست بَرومندی که در همه جا بلندْ آوازه است.

اوست که در بسیار فَرّه مَندی، همچند ِ همه ی ِ آبهای روی زمین است.

اوست زورمندی که از کوه ِ هُکَر به دریای ِ فراخْ کرت ریزد.

*

بدان هنگام که ارِدْوی سورَ اناهیتا -- آن دارنده ی ِ هزار دریاچه و هزار رود، هریک به درازای ِ چهل روز راه ِ مردی چابک سوار --

به سوی ِ دریای فراخْ کرت روان شود، سراسر ِ کرانه های آن دریا به جوش درافتد و میانه ی آن برآید.

*

از این آبی که از آن ِ من (اهوره مَزدا) ست، به هریک از هفت کشور، رودی روان شود؛ رودی از آبی که از آن ِ من است و در زمستان و تابستان، یکسان روان است.

او برای من، آب را و تخمه ی مردان را و زِهدان و شیر ِ زنان را پاک کند.

*

من -- اهوره مَزدا -- او را به نیروی خویش، هستی بخشیدم تا خانه و روستا و شهر و کشور را بپرورم و پشتیبان و پناه بخش و نگاهبان باشم ..."

(آبانْ یَشت، بندهای 3- 6 در اوستا، کهن ترین سرودها و متنهای ایرانی، گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه، چاپ نهم، جلد یکم، ص 298).

*

در دوره ای از تاریخ ایران باستان، ایزدبانو اَناهیتا، یکی از مینَویان ِ سرآمد و پرستیدنی به شمار می آمده و پرستشگاههای ویژه ی خود را داشته است. پیشکشی هایی که پهلوانان و شهریاران به نزد ِ او می برده اند -- و گزارش ِ آنها را در بندهای 21 تا 83 آبان یشت می خوانیم -- گواه ِ پایگاه والای ِ ایزدینه ی اوست.

گل ِ نیلوفر آبی (لوتس) ویژه ی این ایزدْبانوست و دلیل این همه سنگ نگاره از این گل در تخت جمشید و جاهای دیگر، چیزی جز بزرگداشت او و نمایش ِ حضور ِ فراگیرش در زندگی ی ایرانیان نمی تواند باشد.

*

برخی از تندیس های برجامانده نیز به اناهیتا نسبت داده شده است که شناخت ِ درست و دقیقی از آنها نداریم. یکی از آنها که تصویرش در جاهای زیادی نشریافته است و بسیاری با قطع و یقین، آن را نمادی از این ایزدبانو می شمارند، این است:

 

 

/ 0 نظر / 7 بازدید